Giai đoạn từ trổ bông đến chín là thời kỳ quyết định năng suất lúa. Chăm sóc lúa giai đoạn trổ bông đúng cách sẽ nâng cao quá trình hạt chắc và trọng lượng hạt. Tuy nhiên, khác với quan niệm trước đây về bón phân bổ sung, kỹ thuật hiện đại khuyến cáo dừng bón phân từ 45-48 ngày sau khi đón đòng, vì cây đã tích lũy đủ dinh dưỡng từ giai đoạn làm đòng.
Thay vào đó, trọng tâm chăm sóc lúa giai đoạn trổ bông là phòng trừ sâu bệnh hại. Thời tiết diễn biến phức tạp tạo điều kiện cho sâu đục thân, cuốn lá, rầy, rệp, bệnh đạo ôn và khô vằn phát triển mạnh. Việc phối hợp nhiều biện pháp từ vệ sinh đồng ruộng, diệt ốc bươu vàng, chuột gây hại đến cung cấp đủ nước sẽ giúp cây khỏe mạnh, nâng cao sức đề kháng.
Bài viết này hướng dẫn chi tiết các biện pháp chăm sóc lúa giai đoạn trổ bông dựa trên nguyên tắc chỉ can thiệp khi cần thiết, tránh lãng phí và ảnh hưởng đến cây trồng liên quan.
Tại Sao Không Nên Bón Phân Khi Lúa Trổ Bông
Không nên bón phân từ giai đoạn trổ bông vì cây đã tích lũy đủ dinh dưỡng từ thời kỳ làm đòng, việc bón thêm không tăng năng suất mà còn gây lãng phí và rủi ro đổ ngã.
Cụ thể, từ 45-48 ngày sau khi đón đòng, cây lúa đã hoàn tất quá trình tích lũy đạm, lân, kali cần thiết cho giai đoạn sinh trưởng sinh thực. Bón phân bổ sung lúc này không giúp hạt chắc hơn mà có thể kích thích cây sinh trưởng thân lá quá mức, làm tăng nguy cơ đổ ngã khi gió mạnh hoặc mưa lớn.
Ngoài ra, việc dừng bón phân còn giúp tiết kiệm chi phí đầu vào đáng kể cho người nông dân. Thay vì tập trung vào bón phân, giai đoạn này cần chuyển hướng sang quản lý nước và phòng trừ sâu bệnh – hai yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến tỷ lệ hạt chắc và trọng lượng 1000 hạt.
Ruộng lúa giai đoạn trổ bông
Các Loại Sâu Bệnh Thường Gặp Khi Lúa Trổ Bông
Có 6 loại sâu bệnh chính tấn công lúa giai đoạn trổ bông: sâu đục thân, sâu cuốn lá, rầy nâu, rệp, bệnh đạo ôn và bệnh khô vằn, mỗi loại gây hại theo cơ chế khác nhau.
Để bắt đầu, sâu đục thân là loại gây thiệt hại nặng nhất vì ăn vào bên trong thân cây, làm gãy bông hoặc bông lép. Dấu hiệu nhận biết là có lỗ đục trên thân và phân sâu màu nâu ở gốc lá. Sâu cuốn lá thường xuất hiện sau mưa, cuốn lá thành ống và ăn phần lá bên trong, làm giảm diện tích quang hợp.
Trong khi đó, rầy nâu và rệp hút nhựa cây ở gốc, gây hiện tượng “cháy bìa” – lúa chuyển vàng từ gốc lên và chết hàng loạt. Rầy nâu đặc biệt nguy hiểm vì sinh sản nhanh, có thể tăng từ 3 con/tép lên hàng trăm con chỉ trong 1-2 tuần nếu không kiểm soát kịp thời.
Bệnh đạo ôn biểu hiện qua các đốm hình thoi màu nâu trên lá và cổ bông, làm bông lép hoặc gãy. Bệnh khô vằn gây ra các vệt dài màu nâu trên lá, thường xuất hiện khi thời tiết nắng nóng kéo dài sau mưa.
⚠️ Lưu ý: Chỉ phun thuốc khi phát hiện sâu bệnh đạt ngưỡng gây hại, tránh phun phòng định kỳ gây lãng phí và ảnh hưởng sinh thái đồng ruộng.
Nguyên Tắc Phun Thuốc Bảo Vệ Thực Vật Đúng Cách
Phun thuốc chỉ khi sâu bệnh đạt ngưỡng gây hại, chọn thuốc đúng đối tượng, đúng liều lượng và đúng thời điểm để đảm bảo hiệu quả cao nhất.
Ngưỡng gây hại là mức độ sâu bệnh bắt đầu ảnh hưởng đến năng suất. Ví dụ, với rầy nâu, ngưỡng can thiệp là 3 con/tép; với sâu cuốn lá là 10-15% diện tích lá bị cuốn; với bệnh đạo ôn lá là 5-10% diện tích lá có đốm bệnh. Phun thuốc trước ngưỡng này không mang lại lợi ích kinh tế.
Thời điểm phun tốt nhất là buổi sáng sớm (5-7 giờ) hoặc chiều mát (16-18 giờ) khi sâu hoạt động mạnh và thuốc không bị bay hơi nhanh. Tránh phun khi trời mưa, gió mạnh hoặc nắng gắt vì làm giảm hiệu lực thuốc.
Khi phun, cần đảm bảo phủ đều cả mặt trên và mặt dưới lá, đặc biệt là gốc cây nơi rầy nâu tập trung. Lượng nước phun khuyến cáo là 400-500 lít/ha để thuốc thấm đều vào tán lá mà không chảy tràn xuống đất.
Các Loại Thuốc Phòng Trừ Hiệu Quả
Thuốc Trừ Bệnh Do Vi Khuẩn Và Nấm
TT Biomycin 40.5WP hiệu quả với bệnh cháy bìa lá do vi khuẩn và bệnh lép vàng, liều lượng 20-25g/bình 16 lít, phun khi xuất hiện 5-10% diện tích lá có triệu chứng.
Cụ thể, TT Biomycin chứa hoạt chất streptomycin sulfate và tetracycline hydrochloride, ức chế tổng hợp protein của vi khuẩn. Thuốc thấm nhanh vào mô lá trong 2-4 giờ, duy trì hiệu lực 7-10 ngày. Nên phun 2 lần cách nhau 7 ngày để kiểm soát hoàn toàn ổ bệnh.
Đối với bệnh đạo ôn, TriO Super 70WG hoặc Tri 75WG là lựa chọn phù hợp. TriO Super chứa tricyclazole 70%, ức chế tổng hợp melanin trong thành tế bào nấm, ngăn nấm xâm nhập vào mô cây. Liều lượng 15-20g/bình 16 lít, phun phòng khi lúa bắt đầu trổ bông 10-15% hoặc phun trị khi có 5% diện tích lá xuất hiện đốm bệnh.
Thuốc Trừ Bệnh Lem Lép Hạt Và Đốm Vằn
TT Over 325SC phòng trừ lem lép hạt, đốm vằn và vàng lá chín sớm, liều lượng 30-40ml/bình 16 lít, phun khi lúa trổ bông 50-70%.
TT Over chứa phối hợp azoxystrobin 25% và difenoconazole 7.5%, tác động kép vừa ức chế hô hấp tế bào nấm vừa ngăn tổng hợp ergosterol trong màng tế bào. Cơ chế kép này giúp thuốc hiệu quả với nhiều loại nấm gây bệnh đồng thời, giảm nguy cơ nấm kháng thuốc.
Thời điểm phun quan trọng: phun lần 1 khi lúa trổ 50-70%, phun lần 2 sau 7-10 ngày. Hai lần phun này bảo vệ hạt trong suốt giai đoạn chắc, tránh nấm xâm nhập gây lem lép hoặc đốm đen trên hạt.
Thuốc Trừ Rầy Nâu
TT-Led 70WG trừ rầy nâu khi mật độ đạt 3 con/tép, liều lượng 10-15g/bình 16 lít, phun tập trung vào gốc cây nơi rầy tập trung.
TT-Led chứa pymetrozine 70%, hoạt chất thuộc nhóm ức chế bú hút. Khác với thuốc diệt tiếp xúc, pymetrozine làm rầy ngừng bú nhựa cây trong vòng 1-2 giờ sau khi tiếp xúc, rầy chết đói sau 2-3 ngày. Cơ chế này giúp bảo vệ thiên địch tự nhiên như nhện, bọ rùa vì chúng không bị ảnh hưởng trực tiếp.
Khi phun, cần hạ thấp vòi phun sát mặt nước, phun từ ngoài vào trong để rầy không bay sang ruộng bên cạnh. Nên phối hợp với việc tháo nước 2-3 ngày trước khi phun để rầy tập trung ở gốc cây, tăng hiệu quả tiếp xúc với thuốc.
Biện Pháp Canh Tác Phối Hợp
Vệ sinh đồng ruộng, dọn sạch cỏ dại, diệt ốc bươu vàng và chuột, kết hợp quản lý nước hợp lý là nền tảng giúp cây khỏe mạnh, giảm áp lực sâu bệnh.
Sau đây là các biện pháp cụ thể cần thực hiện song song với phun thuốc:
-
Dọn cỏ dại trên bờ và mương: Cỏ dại là nơi trú ẩn của sâu cuốn lá, rầy và bọ xít. Dọn sạch cỏ trong bán kính 2-3m quanh ruộng giúp cắt nguồn lây lan sâu bệnh.
-
Diệt ốc bươu vàng: Ốc là vật chủ trung gian của nhiều loại giun sán, đồng thời cạnh tranh dinh dưỡng với lúa. Nhặt ốc thủ công hoặc dùng viên diệt ốc sinh học khi mật độ trên 5 con/m².
-
Kiểm soát chuột: Đặt bẫy, dùng thuốc diệt chuột sinh học hoặc nuôi cú mèo tự nhiên. Chuột không chỉ ăn hạt mà còn làm đường cho nước thoát, gây hạn cục bộ.
-
Quản lý nước: Duy trì mực nước 3-5cm trong giai đoạn trổ bông, tránh ngập sâu gây thiếu oxy rễ hoặc cạn khô làm cây stress. Tháo nước 2-3 ngày trước khi phun thuốc trừ rầy để tăng hiệu quả.
Phối hợp các biện pháp này giúp giảm 30-40% mức độ sâu bệnh so với chỉ dùng thuốc đơn thuần, đồng thời cải thiện sức khỏe tổng thể của ruộng lúa.
Chăm sóc lúa giai đoạn trổ bông thành công khi bạn hiểu rõ nguyên tắc “chỉ can thiệp khi cần thiết”: dừng bón phân từ 45-48 ngày sau đón đòng, chỉ phun thuốc khi sâu bệnh đạt ngưỡng gây hại, và luôn phối hợp biện pháp canh tác để tăng sức đề kháng tự nhiên cho cây. Theo dõi ruộng thường xuyên, ghi chép mật độ sâu bệnh để quyết định can thiệp đúng lúc, bạn sẽ đạt năng suất cao với chi phí tối ưu.
Ngày cập nhật gần nhất 17/03/2026 bởi Minh Anh
Với nền tảng kiến thức chuyên sâu từ Đại học Nông Lâm và hơn gần một thập kỷ lăn lộn với các dự án vườn sân thượng, Minh Anh thấu hiểu những khó khăn của người phố thị khi muốn chạm tay vào đất. Tại Ficoco, Minh Anh không chỉ viết về kỹ thuật, mà còn là người trực tiếp thử nghiệm các giải pháp giá thể và phân bón để hiện thực hóa sứ mệnh “Make Farming Easy”. Mục tiêu của mình là biến những kiến thức nông nghiệp phức tạp thành những bước hướng dẫn đơn giản nhất, để bất kỳ ai cũng có thể tự tay thu hoạch thực phẩm sạch ngay tại ban công nhà mình.
