Hệ thần kinh của côn trùng có hạch đầu, hạch ngực và hạch bụng nối với nhau bằng chuỗi thần kinh bụng, nên đáp án đúng là D. Cập nhật tháng 4/2026, bài viết này giải thích cấu tạo, thụ quan, phản xạ và ý nghĩa của chuỗi hạch khi quan sát, nhận diện và kiểm soát sâu hại. Encyclopedia Britannica+2GenEnt+2
Hệ thần kinh của côn trùng có những phần nào?
Nếu hỏi “hệ thần kinh của côn trùng có gì”, câu trả lời chuẩn là não ở đầu, hạch dưới thực quản, ba hạch ngực và các hạch bụng nằm dọc mặt bụng. Toàn bộ hệ này thuộc kiểu thần kinh dạng chuỗi hạch. Encyclopedia Britannica+2GenEnt+2
Theo Britannica, não côn trùng là một khối hợp từ ba phần chính: protocerebrum, deutocerebrum và tritocerebrum. Khối này nối với hạch dưới thực quản, rồi tiếp tục nối với ba hạch ngực và chuỗi hạch bụng ở phía dưới ống tiêu hóa. Encyclopedia Britannica
Theo NC State và UQ Pressbooks, mô hình nguyên thủy có một hạch cho mỗi đốt. Ở nhiều loài hiện đại, các hạch đã hợp lại để truyền tín hiệu nhanh hơn, nhất là ở nhóm cần bay hoặc chạy linh hoạt. GenEnt+1
Hạch thần kinh: cụm thân neuron và vùng neuropil xử lý tín hiệu tại chỗ.
Commissure: dây nối hai nửa trái phải của cùng một hạch.
Connective: dây nối các hạch của những đốt khác nhau.
Bảng dưới đây mô tả mô hình điển hình ít hợp hạch. Khi học phổ thông, bạn chỉ cần nhớ trục chính là hạch đầu, hạch ngực và hạch bụng; khi học sâu hơn, cần nhớ các mức hợp hạch có thể thay đổi theo loài. Encyclopedia Britannica+2GenEnt+2
| Cấu phần | Số lượng/kiểu điển hình | Vị trí | Vai trò nổi bật | Ví dụ tín hiệu xử lý |
|---|---|---|---|---|
| Não trên thực quản | 1 khối hợp từ 3 phần | Đầu, phía trên thực quản | Trung tâm tích hợp cao hơn | Thị giác, định hướng |
| Protocerebrum | 1 phần của não | Đầu | Xử lý mạnh về thị giác | Mắt kép, mắt đơn |
| Deutocerebrum | 1 phần của não | Đầu | Tiếp nhận thông tin từ râu | Mùi, chạm ở râu |
| Tritocerebrum | 1 phần của não | Đầu | Nối não với vùng miệng và thân | Điều phối tín hiệu đầu-thân |
| Hạch dưới thực quản | 1 khối | Dưới thực quản | Chi phối miệng và phần đầu dưới | Gặm, hút, nuốt |
| Hạch ngực trước | 1 | Ngực đốt 1 | Điều khiển chân trước | Bám, bước đầu tiên |
| Hạch ngực giữa | 1 | Ngực đốt 2 | Điều khiển chân giữa và thường liên quan cánh trước | Đi, giữ thăng bằng |
| Hạch ngực sau | 1 | Ngực đốt 3 | Điều khiển chân sau và thường liên quan cánh sau | Nhảy, đạp, bay |
| Hạch bụng giữa | 4–7 hạch riêng hoặc hợp khối | Bụng | Điều phối phần thân sau | Uốn bụng, phản xạ đuôi |
| Hạch bụng cuối | 1 khối cuối, thường hợp hạch | Cuối bụng | Chi phối nhiều đốt cuối | Sinh sản, bài tiết, vận động cuối thân |
⚠️ Lưu ý: Con số hạch bụng riêng lẻ không cố định cho mọi loài. Britannica ghi mô hình điển hình có tám hạch bụng ở dạng ít hợp hạch, nhưng ở nhiều côn trùng hiện đại, các hạch này đã dính lại thành số khối ít hơn. Encyclopedia Britannica+1
Đọc thêm: Côn Trùng Gây Hại Có Kiểu Biến Thái Hoàn Toàn: Hiểu Đúng Để Phòng Trừ Hiệu Quả
Chuỗi hạch thần kinh vận hành thế nào?
Chuỗi hạch thần kinh vận hành theo đường đi: thụ quan nhận kích thích, neuron cảm giác đưa tín hiệu vào hạch, neuron trung gian xử lý, rồi neuron vận động phát lệnh tới cơ. Cơ chế này làm phản ứng nhanh mà không phải lúc nào cũng chờ “não” xử lý hết. Encyclopedia Britannica+2GenEnt+2
NC State mô tả hệ này có hình “cái thang”: các commissure giống bậc thang, còn connectives giống hai thanh dọc. Cách tổ chức ấy giúp từng đốt vừa hoạt động độc lập tương đối,
